Cel programu

Celem programu promocji zdrowia i profilaktyki chorób jest  zmniejszenie poziomu zachorowalności i śmiertelności z powodu nowotworów płuc i oskrzeli w powiecie proszowickim poprzez podniesienie świadomości społecznej w zakresie czynników chorobotwórczych oraz sposobów ich ograniczania, a także zwiększenie dostępności do świadczeń medycznych, w tym programów przesiewowych i diagnostyki.

Cele szczegółowe Programu Promocji Zdrowia i Profilaktyki Chorób:

  1. Promocja i utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia, w tym w szczególności życia bez papierosa, skierowana do dzieci, młodzieży i osób dorosłych, mieszkańców powiatu proszowickiego, realizowana w okresie 09.2014 - 04.2016.
  2. Zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie czynników ryzyka, w tym w szczególności dążenie do wprowadzenia prawidłowych wzorców w realizacji oprysków i ochrony roślin - realizacja 09.2014 - 04.2016.
  3. Zapobieganie konsekwencjom choroby nowotworowej płuc poprzez jej wczesne wykrycie i leczenie - przeprowadzenie badań przesiewowych osób najbardziej narażonych na zachorowanie na nowotwory płuc i oskrzeli - realizacja w okresie 09.2014 - 04.2016.

Mając na względzie skuteczność i długofalowość działań antynowotworowych, a w szczególności realizację powyżej przedstawionych celów, program podzielono na dwa segmenty:
profilaktyka pierwotna:

  • utrwalanie prawidłowych wzorców zdrowego stylu życia - koncentrująca się na promocji zdrowego stylu życia, w szczególności życia bez papierosów oraz uświadomienia zagrożeń wynikających z pracy ze środkami ochrony roślin, nawozami sztucznymi i innymi zagrożeniami w pracy na roli. Będzie ona skierowana do wszystkich grup wiekowych, ze szczególnym wzmocnieniem przekazu w grupie dzieci i młodzieży;
  • zapobieganie chorobom poprzez kontrolowanie czynników ryzyka - informacja i promocja prawidłowych zachowań ochronnych przy pracy na roli, w tym w trakcie oprysków środkami ochrony roślin;

profilaktyka wtórna - zapobieganie konsekwencjom choroby poprzez jej wczesne wykrycie w formie przesiewowych badań skriningowych grupy wysokiego ryzyka.

Na podstawie analiz wykazano, iż problemem zdrowotnym powiatu proszowickiego jest najwyższy w Małopolsce odsetek osób zapadających na nowotwory płuc i najwyższy odsetek w województwie małopolskim osób umierających na tę chorobę. Jest oczywistym, że te dane w pewnym sensie muszą być ze sobą spójne, jednak wyraźnie wskazują one, iż na równi powinniśmy traktować profilaktykę okresu przedchorobowego (do 40 roku życia), której celem winna być zmiana sposobu życia przez ludzi młodych, odejście od nałogu tytoniowego, jak i wczesne wykrywanie samej choroby. Skupienie się jedynie na badaniach przesiewowych nie doprowadzi do obniżenia samego poziomu zachorowalności i będzie w rzeczywistości walką z wiatrakami.
Dlatego też zdecydowano, by projekt był kompleksowy, a jego efektem było:

  • ograniczenie poziomu zachorowalności na nowotwory złośliwe płuc i oskrzeli w populacji mieszkańców powiatu proszowickiego,
  • umieralności na nowotwory złośliwe płuc i oskrzeli populacji mieszkańców powiatu proszowickiego.

Projekt podzielono na następujące kierunki główne, mając na uwadze cel i rodzaj działań oraz potrzeby grup docelowych:
A.    Profilaktyka pierwotna:

  • Realizacja programu promocji zdrowia i zachowań prozdrowotnych skierowanego do dzieci.
  • Realizacja programu promocji zdrowia i zachowań prozdrowotnych skierowanego do młodzieży.
  • Realizacja programu promocji zdrowia i zachowań prozdrowotnych skierowanego do osób dorosłych.

B.    Profilaktyka wtórna:

  • Realizacja programu przesiewowego wczesnego wykrywania nowotworów złośliwych płuc.

A.    PROFILAKTYKA PIERWOTNA
Rak płuc jest jednym z najczęściej występujących nowotworów na świecie. To zdecydowanie najczęstsza przyczyna śmierci z powodu nowotworów wśród mężczyzn i niestety od kilku lat również wśród kobiet.
Ryzyko wystąpienia tej choroby jest związane przede wszystkim z paleniem tytoniu. W Polsce, gdzie wciąż wiele osób regularnie pali papierosy, to jedna z głównych przyczyn śmierci mężczyzn z powodu nowotworu. Już jedna paczka papierosów dziennie zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na ten typ nowotworu 20- krotnie, a niebezpieczeństwo zachorowania zależy od tego, w jakim wieku zaczęło się palić, jak długo się pali, ile papierosów dziennie, jak głęboko się zaciąga.
W Polsce na raka płuca co roku zapada ok. 20 tys. osób. Prawie 80 proc. z nich to mężczyźni. Rak płuca to jedna z niewielu chorób, które fundujemy sobie na własne życzenie. Jak się bowiem okazuje, zapadają na niego niemal w 90 proc. przypadków nałogowi palacze tytoniu. Ze statystyk wynika, że są to przede wszystkim dojrzali mężczyźni, którzy od 20-30 lat wypalają paczkę papierosów dziennie. Szczególnie ważne jest sumowanie się dawek (substancji onkogennej), co w praktyce medycznej określamy mianem paczkolat (np. 20 lat palenia, 1 paczki dziennie to 20 paczkolat).
Obok palenia papierosów ryzyko zachorowania zwiększają również:

  • Narażenie zawodowe (kontakt z azbestem, związkami arsenu, chromu, niklu, rudami uranu i kobaltu, praca przy asfaltowaniu dróg i w rafineriach ropy naftowej);
  • Przewlekłe spastyczne zapalenie oskrzeli.

Biorąc powyższe pod uwagę, jako główny kierunek działań przyjęto promocję zdrowego trybu życia, a w szczególności odejścia od nałogu palenia papierosów. Wskazując grupy docelowe, pod uwagę wzięto dane, dotyczące nikotynizmu w Polsce.
Największy odsetek palaczy  jest wśród mężczyzn (1/3), osób w wieku 45-59 lat (37 proc.), osób z niskimi dochodami (32 proc.) i wykształceniem zasadniczym zawodowym (35 proc.), pracowników sektora prywatnego (36 proc.), bezrobotnych (43 proc.) i rolników (31 proc.). Najrzadziej palą osoby z wykształceniem wyższym (18 proc.), uczniowie i studenci (w wieku 18+ lat - 13 proc.), emeryci (17 proc.) i kobiety (20,5 proc.).

Wśród nastolatków odsetek palaczy rośnie z wiekiem do 17 roku życia, z tym, iż w 15 roku życia pali już ok. 18% chłopców i 13% dziewcząt i wypalają 6-7 papierosów dziennie.
 

"Palenie wśród młodzieży staje się coraz poważniejszym problemem. Zjawisku temu sprzyja wszystko - koledzy, szkoła, starsze rodzeństwo, rodzice. Naśladując dorosłych, za namową rówieśników, z ciekawości, dla dodania sobie animuszu, wielu młodych ludzi zaczyna palić papierosy. Utrwalone w wieku kilkunastu lat przyzwyczajenia do palenia doskwiera często przez całe życie. Stwierdzono bez żadnej wątpliwości, że palenie w młodym wieku stwarza większe zagrożenie niż rozpoczęcie w późniejszym wieku. Dowiedziono również, że istnieje związek pomiędzy paleniem a chorobami układu krążenia, niewydolnością i zawałami mięśnia serca. Jednak młodzież z niedowierzaniem odnosi się do stwierdzeń o większej szkodliwości nałogu palenia u młodych ludzi niż u dorosłych.
Obserwacje nastolatków mówią im zupełnie co innego. Mimo palenia czują w sobie niepotrzebne zasoby energii i nie zauważają innych zmian w swoim organizmie. U dorosłych obserwują poranny kaszel, słyszą skargi na zadyszkę, bóle serca lub żołądka. Młodzi ludzie wyciągają z tego dość naiwne wnioski. Sądzą, że papierosy szkodzą starszym, zaś dla nich są zupełnie nieszkodliwe. Mniemanie jest oczywiście mylne. Wiadomo, że im wcześniejsze rozpoczęcie palenia, tym większe spustoszenia dokonują się w organizmie. Palacze 20 - 30 papierosów dziennie, którzy rozpoczęli nałóg przed 15 rokiem życia, żyją nie tylko o 8 lat krócej, ale żyją gorzej".

 

Według badań Andrzeja Wojtyły z zespołem  9% dzieci w gimnazjach pali.
Dlatego też grupa dzieci i młodzieży w wieku 13-21 została w tym projekcie potraktowana bardzo specjalnie. Wzięto przy tym pod uwagę poziom rozwoju osobowego i psychologizm wieku i dostosowano do nich narzędzia edukacyjne. W konsekwencji dla dzieci i młodzieży realizowane będą:

  • Program promocji zdrowia skierowany do dzieci - programem objęte będą wszystkie dzieci i młodzież ze szkół podstawowych i gimnazjów (grupa: 13¬15 lat).
  • Program promocji zdrowia skierowany do młodzieży - programem będzie objęta młodzież ze szkół średnich i zawodowych oraz starsza do 21 roku życia (grupa 16-21 lat).

Wydzieloną grupą, do której skierowana będzie profilaktyka pierwotna, to osoby dorosłe. Zgodnie z badaniami, zaprezentowanymi w pracy Janusza Czapińskiego „Nikotynizm w Polsce", w Małopolsce w 2011 r. paliło 22,3% osób. Wśród rolników odsetek ten wynosił już 31,4%. Czyli można z grubsza przyjąć, iż w powiecie proszowickim problem nikotynizmu dotyczy ok. 30% populacji, czyli w grupie 22¬85+ czyli ponad 11,5 tys. ludzi. Dlatego też w niniejszym projekcie do dorosłych skierowano:

  • Program promocji zdrowia, którym objęta zostanie cała populacja mieszkańców powiatu proszowickiego od 22 roku życia do 85+, w szczególności zaś osoby palące oraz pracujące w rolnictwie, które zajmują się środkami ochrony roślin.

B. PROFILAKTYKA WTÓRNA
Profilaktyka czynna skupia się na realizacji programu wczesnego wykrywania nowotworów złośliwych płuc jako programu przesiewowego, obejmującego wszystkich mieszkańców powiatu proszowickiego w wieku 40-85+.
Wielkość grupy wysokiego ryzyka oszacowano na podstawie danych literaturowych, w szczególności na podstawie danych zawartych w opracowaniu „Nowotwory złośliwe w województwie małopolskim w roku 2011" - J. Rachtan i inni Centrum Onkologii i uszeregowano je w grupach wiekowych. Przy czym grupę wysokiego ryzyka, dla niniejszego projektu, zdefiniowano jako populację mieszkańców powiatu proszowickiego w przedziale wiekowym, w którym występuje narażenie na zachorowanie na nowotwory złośliwe płuc i oskrzeli.
Według analizy grupa ryzyka zawiera się w przedziale wiekowym 40-85+. Pod względem liczbowym kształtuje się ona na poziomie 21 tys. osób, w tym mężczyźni stanowią 9,9 tys. a kobiety 11,1 tys.
Profilaktyka wtórna realizowana będzie w dwóch etapach:

  • Etap I - badania ankietowe - objęta nimi zostanie cała grupa ryzyka, która obejmuje populację w przedziale wiekowym 40-85+. Pod względem liczbowym kształtuje się ona na poziomie 21 tys. osób.
  • Etap II - obejmie badania przesiewowe właściwe, dla których grupą docelową mają być osoby w wieku 40-85+, których badania RTG są starsze niż 2 lata. Wielkość tej grupy zostanie określona na podstawie ankiet, jednak dla niniejszego opracowania została oszacowana grupa docelowa w następujący sposób. Zakłada się, iż badania RTG wykonywane są głównie w ramach badań okresowych przez pracowników najemnych. Rolnicy oraz osoby pracujące na własny rachunek, emeryci i renciści oraz osoby niepracujące w znikomej liczbie korzystają z corocznych badań RTG, dlatego też wszystkie te grupy uznano za potencjalnych klientów badań okresowych.

Udział populacji 40-85+ w ogólnej liczbie mieszkańców powiatu proszowickiego wynosi 47,7%. Ostatecznie grupa docelowa dla profilaktyki czynnej - Etap II wyniesie ok. 16 tys. osób.

 

 

Polski